بیماری های نشیمنگاهی فقط مختص افراد مسن نیستند و ممکن است در سنین مختلف ایجاد شوند. بواسیر، شقاق، کیست مویی و بعضی دیگر از مشکلات ناحیه مقعد و اطراف آن می توانند در اثر مجموعه ای از عوامل مانند یبوست، کم تحرکی، فشار زیاد هنگام دفع، نشستن طولانی مدت و سبک زندگی نامناسب ایجاد یا تشدید شوند.
به همین دلیل، اگر بخواهیم بدانیم چه افرادی کاندیدای ابتلا به بیماری های نشیمنگاهی هستند، باید بیشتر از سن به عادات روزمره و شرایط جسمی فرد توجه کنیم. برای مثال، یک دانشجو که ساعت های زیادی برای درس خواندن پشت میز می نشیند و همزمان به دلیل برنامه فشرده غذایی نامنظم دارد، ممکن است بیشتر از یک فرد فعال در معرض بعضی از این مشکلات قرار بگیرد.
البته داشتن یک عامل خطر به این معنی نیست که فرد حتما به بیماری نشیمنگاهی مبتلا خواهد شد. عوامل مختلف معمولا در کنار یکدیگر احتمال بروز مشکل را افزایش می دهند.
افرادی که زیاد دچار یبوست می شوند
یبوست یکی از مهم ترین عواملی است که می تواند زمینه را برای بواسیر و شقاق فراهم کند. مدفوع سفت و خشک باعث می شود فرد هنگام دفع فشار بیشتری وارد کند و همین زور زدن می تواند فشار روی عروق ناحیه مقعد را افزایش دهد.
افرادی که رژیم غذایی آنها فیبر کمی دارد، آب کافی نمی نوشند یا فعالیت بدنی پایینی دارند، ممکن است بیشتر با یبوست مواجه شوند. البته بعضی داروها و بیماری های زمینه ای نیز می توانند در ایجاد یبوست نقش داشته باشند.
اگر دفع مدفوع به طور مرتب سخت و دردناک است، بهتر است مشکل یبوست نادیده گرفته نشود. اصلاح رژیم غذایی، افزایش تدریجی مصرف فیبر، دریافت مایعات کافی و داشتن فعالیت بدنی منظم می تواند در بسیاری از افراد به بهتر شدن عملکرد روده کمک کند.
افرادی که ساعت های زیادی می نشینند
نشستن طولانی مدت یکی دیگر از عواملی است که باید مورد توجه قرار بگیرد. افرادی که به دلیل شغل یا سبک زندگی بیشتر ساعات روز را پشت میز، مقابل کامپیوتر یا در خودرو می گذرانند، معمولا تحرک کمتری دارند و ممکن است بیشتر در معرض یبوست و مشکلات ناشی از کم تحرکی قرار بگیرند.
از طرف دیگر، نشستن طولانی به خصوص روی توالت می تواند فشار روی عروق ناحیه مقعد را افزایش دهد. منابع پزشکی نیز نشستن طولانی، به ویژه نشستن طولانی روی توالت، را از عوامل مرتبط با بروز هموروئید می دانند.
به همین دلیل اگر مجبور هستید مدت زیادی بنشینید، بهتر است در طول روز وقفه هایی برای بلند شدن، راه رفتن و تغییر وضعیت بدن داشته باشید.
دانشجوها و ارتباط نشستن با بیماری های نشیمنگاهی
سبک زندگی دانشجویی گاهی شرایطی ایجاد می کند که احتمال بروز مشکلات نشیمنگاهی بیشتر شود. درس خواندن برای امتحانات، انجام پروژه ها، مطالعه طولانی در کتابخانه یا کار با لپ تاپ می تواند باعث شود یک دانشجو چند ساعت پشت سر هم روی صندلی بنشیند.
این موضوع به خودی خود به معنی ابتلا به بواسیر نیست، اما وقتی نشستن طولانی با کم تحرکی، مصرف کم فیبر، نوشیدن آب ناکافی و به تعویق انداختن دفع همراه شود، شرایط مناسب تری برای یبوست و مشکلات مقعدی ایجاد می شود.
برخی دانشجوها نیز در دوره امتحانات برنامه غذایی منظمی ندارند و ممکن است بیشتر به غذاهای آماده، فست فود یا میان وعده های کم فیبر روی بیاورند. اگر در کنار آن، خواب نامنظم و کاهش فعالیت بدنی هم وجود داشته باشد، احتمال بروز یبوست بیشتر می شود.
به همین دلیل، ابتلا به بواسیر به خاطر زندگی دانشجویی را نمی توان صرفا به «دانشجو بودن» نسبت داد؛ بلکه مجموعه عادت های مرتبط با زندگی دانشجویی است که می تواند در ایجاد یا تشدید عوامل خطر نقش داشته باشد.
راهکار ساده این است که هنگام مطالعه هر چند وقت یک بار از جای خود بلند شوید، کمی راه بروید، آب کافی بنوشید و نیاز به دفع را به تعویق نیندازید. لازم نیست برای ایجاد این تغییرات، برنامه پیچیده ای داشته باشید. حتی وقفه های کوتاه بین ساعات مطالعه می توانند به کاهش بی تحرکی کمک کنند.
افرادی که هنگام دفع زیاد زور می زنند
زور زدن هنگام اجابت مزاج باعث افزایش فشار داخل ناحیه پایین راست روده می شود و یکی از عوامل شناخته شده مرتبط با هموروئید است. این وضعیت معمولا در افرادی دیده می شود که یبوست دارند یا مدفوع آنها سفت است.
گاهی فرد به دلیل عادت، مدت زیادی در سرویس بهداشتی می ماند و برای دفع تلاش می کند. این عادت نیز می تواند فشار وارد شده به عروق مقعد را افزایش دهد.
بهتر است زمان حضور در توالت کوتاه باشد و هنگام دفع فشار زیادی وارد نشود. اگر دفع مرتب سخت است، باید علت یبوست یا تغییر عادات دفع بررسی شود، نه اینکه فرد فقط تلاش بیشتری برای دفع داشته باشد.
زنان در دوران بارداری
بارداری نیز می تواند احتمال بروز هموروئید را افزایش دهد. افزایش فشار در ناحیه لگن، تغییرات هورمونی و یبوست دوران بارداری می توانند در ایجاد یا تشدید این مشکل نقش داشته باشند.
البته بروز هموروئید در بارداری به معنی وجود یک مشکل خطرناک نیست، اما علائم آزاردهنده ای مانند درد، خارش یا خونریزی می تواند کیفیت زندگی مادر را تحت تاثیر قرار دهد.
در دوران بارداری، مصرف دارو یا استفاده از درمان های خانگی خاص باید با نظر پزشک انجام شود. تغذیه مناسب، دریافت فیبر و مایعات کافی و فعالیت بدنی متناسب با شرایط بارداری می تواند به جلوگیری از یبوست کمک کند.
افراد دارای اضافه وزن و کم تحرک
اضافه وزن و کم تحرکی نیز از عواملی هستند که ممکن است با افزایش احتمال هموروئید ارتباط داشته باشند. کم تحرکی می تواند عملکرد طبیعی روده را تحت تاثیر قرار دهد و احتمال یبوست را افزایش دهد.
از طرف دیگر، فعالیت بدنی منظم می تواند به پیشگیری از یبوست کمک کند و در کنار تغذیه مناسب، بخشی از سبک زندگی سالم باشد.
اگر فرد به دلیل کار پشت میز، مطالعه یا استفاده زیاد از تلفن همراه ساعت های زیادی در یک وضعیت ثابت قرار می گیرد، بهتر است در طول روز زمان هایی را برای حرکت و فعالیت سبک در نظر بگیرد.
افرادی که رژیم غذایی کم فیبر دارند
رژیم غذایی نیز ارتباط مستقیمی با وضعیت اجابت مزاج دارد. مصرف کم میوه، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل می تواند دریافت فیبر را کاهش دهد و در برخی افراد زمینه یبوست را فراهم کند.
وقتی مدفوع سفت می شود، دفع آن دشوارتر شده و احتمال زور زدن افزایش پیدا می کند. این چرخه می تواند علائم هموروئید یا شقاق را تشدید کند.
برای پیشگیری، بهتر است فیبر غذایی به صورت تدریجی افزایش پیدا کند و در کنار آن مایعات کافی دریافت شود. اگر فرد قصد دارد از مکمل فیبر استفاده کند، بهتر است درباره مقدار مناسب آن با پزشک یا داروساز مشورت کند.
افرادی که اجسام سنگین بلند می کنند
فعالیت هایی که با بلند کردن مکرر اجسام سنگین همراه هستند نیز می توانند فشار داخل شکم را افزایش دهند. این موضوع در افرادی که کار فیزیکی سنگین انجام می دهند یا تمرینات قدرتی شدید دارند اهمیت بیشتری پیدا می کند.
این مسئله به این معنی نیست که ورزش کردن برای سلامت روده یا پیشگیری از بیماری های نشیمنگاهی مضر است. فعالیت بدنی منظم معمولا مفید است؛ نکته مهم، رعایت تکنیک صحیح و پرهیز از فشار بیش از حد است.
افرادی که هنگام تمرین وزنه برداری به طور مداوم حبس نفس می کنند یا فشار زیادی به بدن وارد می کنند، بهتر است تکنیک تمرین خود را با مربی متخصص بررسی کنند.
افراد مسن
با افزایش سن، بافت هایی که از عروق ناحیه مقعد و راست روده حمایت می کنند ممکن است ضعیف تر شوند. به همین دلیل احتمال بروز هموروئید با افزایش سن بیشتر می شود.
البته سن به تنهایی تعیین کننده نیست و عادات غذایی، میزان فعالیت بدنی، وضعیت دفع و بیماری های زمینه ای نیز اهمیت دارند. به همین دلیل، داشتن سبک زندگی سالم در سنین بالاتر نیز می تواند به کاهش عوامل خطر کمک کند.
افرادی که اسهال مزمن دارند
شاید بیشتر افراد تصور کنند فقط یبوست با بیماری های نشیمنگاهی ارتباط دارد، اما اسهال طولانی مدت نیز می تواند باعث تحریک ناحیه مقعد و تشدید علائم شود.
دفع مکرر، پاک کردن زیاد ناحیه و تحریک پوست می تواند شرایط را برای ایجاد ناراحتی، سوزش و التهاب فراهم کند. اگر اسهال برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود.
چگونه احتمال بیماری های نشیمنگاهی را کاهش دهیم؟
برای کاهش احتمال بروز این مشکلات، لازم نیست تغییرات پیچیده ای در سبک زندگی ایجاد کنید. چند عادت ساده می تواند مفید باشد:
- مصرف مواد غذایی سرشار از فیبر
- نوشیدن مایعات کافی
- جلوگیری از زور زدن هنگام دفع
- طولانی نکردن زمان حضور در توالت
- داشتن فعالیت بدنی منظم
- جلوگیری از بی تحرکی و نشستن طولانی
- توجه به نیاز بدن برای دفع
- حفظ وزن در محدوده مناسب
- رعایت بهداشت ناحیه مقعد بدون شست وشوی بیش از حد
اگر شغل یا شرایط تحصیلی شما باعث می شود ساعت های زیادی بنشینید، بهتر است زمان مطالعه یا کار را به بخش های کوتاه تر تقسیم کنید. برای دانشجوها، این کار علاوه بر کمک به کاهش بی تحرکی، می تواند فرصتی برای استراحت ذهن و بهبود تمرکز نیز ایجاد کند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
وجود درد، خونریزی، توده، خارش یا ترشح در ناحیه مقعد همیشه به معنی بواسیر نیست. بعضی بیماری های دیگر نیز می توانند علائم مشابه ایجاد کنند. به همین دلیل، در صورت تداوم علائم بهتر است علت دقیق مشخص شود.
اگر خونریزی مقعدی تکرار می شود، درد شدید دارید یا علائم با مراقبت های اولیه بهتر نمی شوند، مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری پیدا می کند. خونریزی شدید به همراه سرگیجه یا ضعف نیز نیازمند ارزیابی فوری است.
جمع بندی
در پاسخ به سوال «چه افرادی کاندیدای ابتلا به بیماری های نشیمنگاهی هستند؟» باید گفت افراد دارای یبوست یا اسهال مزمن، کسانی که هنگام دفع زور می زنند، افراد کم تحرک، کسانی که مدت زیادی می نشینند، زنان باردار، افراد مسن، افراد دارای اضافه وزن و کسانی که مرتب اجسام سنگین بلند می کنند، ممکن است بیشتر در معرض بعضی بیماری های نشیمنگاهی قرار داشته باشند.
زندگی دانشجویی نیز اگر با ساعت های طولانی مطالعه، نشستن مداوم، کم تحرکی، تغذیه نامناسب و به تعویق انداختن دفع همراه شود، می تواند بعضی عوامل خطر را بیشتر کند. بنابراین دانشجوها نیز بهتر است در کنار درس خواندن، برای تحرک، تغذیه مناسب و عادات صحیح دفع برنامه داشته باشند.
در نهایت، داشتن یک یا چند عامل خطر به معنی ابتلای قطعی به بیماری نیست. مهم این است که علائم غیرطبیعی را نادیده نگیریم و در صورت تداوم درد، خونریزی یا ایجاد توده، برای تشخیص دقیق به پزشک مراجعه کنیم.
