هموروئید یا بواسیر یکی از شایعترین بیماریهای ناحیه مقعد است و افراد زیادی در طول زندگی خود علائمی مانند خونریزی، درد، خارش یا بیرونزدگی توده را تجربه میکنند. تصور اینکه بیماری هموروئید در ایران بسیار شایع است، تا حدی با عوامل مرتبط با سبک زندگی و مشکلات گوارشی قابل توضیح است؛ اما برای مقایسه دقیق ایران با سایر کشورها باید به نحوه جمعآوری آمار نیز توجه داشت.
بر اساس یک مرور نظاممند و متاآنالیز جهانی که در سال ۲۰۲۵ منتشر شده، شیوع نقطهای بیماری هموروئید در مطالعات مختلف جهان حدود ۲۵.۹۲ درصد برآورد شده است. این پژوهش ۱۵۰ مطالعه از ۴۵ کشور را بررسی کرده و نشان داده که میزان گزارششده بیماری در کشورها تفاوت زیادی دارد. در همین تحلیل، برآورد مربوط به ایران ۴۵.۶۱ درصد بوده است؛ با این حال، این عدد بر اساس یک رکورد تجمیعی در سطح کشور به دست آمده و نباید آن را بهعنوان میزان قطعی ابتلا در کل جمعیت ایران در نظر گرفت.
بنابراین برای بررسی علت زیاد بودن بیماری هموروئید در ایران باید مجموعهای از عوامل تغذیهای، رفتاری، جسمی و همچنین تفاوتهای موجود در روش تشخیص و گزارش بیماری را در نظر گرفت.
یبوست و زور زدن هنگام دفع؛ یکی از عوامل مهم
یکی از مهمترین عواملی که میتواند احتمال ابتلا به هموروئید را افزایش دهد، یبوست و زور زدن هنگام دفع است. زمانی که مدفوع سفت باشد یا فرد برای تخلیه روده مجبور به وارد کردن فشار زیادی شود، فشار داخل شکم و ناحیه لگنی افزایش پیدا میکند. تکرار این وضعیت میتواند به بروز یا تشدید علائم هموروئیدی کمک کند.
یبوست نیز در ایران مسئلهای نسبتاً شایع است. یک مرور نظاممند درباره یبوست در ایران نشان داده که شیوع گزارششده یبوست در مطالعات مختلف ایرانی بین ۱.۴ تا ۳۷ درصد متغیر بوده و شیوع یبوست عملکردی نیز در برخی مطالعات بین ۲.۴ تا ۱۱.۲ درصد گزارش شده است. تفاوت زیاد این اعداد به جمعیت مورد بررسی و روش مطالعه مربوط میشود، اما نشان میدهد مشکلات مربوط به دفع در جامعه ایران قابل توجه هستند.
رژیم غذایی کمفیبر، مصرف ناکافی مایعات، کمتحرکی و به تعویق انداختن دفع میتوانند از عواملی باشند که یبوست را تشدید میکنند. در نتیجه، توجه به سلامت روده و اصلاح عادات دفع میتواند یکی از راههای مهم برای کاهش احتمال ایجاد یا تشدید هموروئید باشد.
سبک زندگی کمتحرک و نشستن طولانی
سبک زندگی مدرن باعث شده بسیاری از افراد بخش زیادی از روز را در حالت نشسته سپری کنند. کارهای اداری، استفاده طولانیمدت از رایانه و تلفن همراه، رانندگی و کاهش فعالیت بدنی روزانه از جمله عواملی هستند که میتوانند تحرک فرد را کاهش دهند.
البته رابطه میان کمتحرکی و هموروئید به سادگی قابل اثبات نیست و شواهد علمی درباره برخی عوامل سبک زندگی کاملاً یکسان نیستند. با این حال، کمتحرکی میتواند بهطور غیرمستقیم از طریق افزایش وزن، تغییر عادات روده و تشدید یبوست، شرایط را برای بروز مشکلات گوارشی فراهم کند. یک مرور علمی درباره عوامل سبک زندگی و هموروئید نیز تأکید میکند که عواملی مانند یبوست، رژیم غذایی کمفیبر، شاخص توده بدنی بالا و سبک زندگی کمتحرک بهطور گسترده بهعنوان عوامل مرتبط مطرح شدهاند، هرچند قدرت شواهد درباره همه آنها یکسان نیست.
نشستن طولانیمدت در توالت نیز عادت مناسبی نیست. اختصاص دادن زمان طولانی به استفاده از تلفن همراه هنگام دفع میتواند باعث شود فرد مدت بیشتری روی توالت بماند و فشار بیشتری به ناحیه مقعد وارد شود. بنابراین بهتر است اجابت مزاج بدون زور زدن و در مدت زمان منطقی انجام شود.
تغذیه و نقش آن در افزایش احتمال هموروئید
تغذیه یکی دیگر از عوامل مهم در سلامت دستگاه گوارش و پیشگیری از مشکلات مربوط به دفع است. رژیم غذایی متعادل که مقدار مناسبی فیبر از طریق میوهها، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل فراهم میکند، میتواند به تنظیم حرکات روده و جلوگیری از سفت شدن مدفوع کمک کند.
در مقابل، زمانی که مواد غذایی کمفیبر بخش زیادی از رژیم غذایی را تشکیل دهند، احتمال بروز یبوست در برخی افراد افزایش پیدا میکند. البته هموروئید بیماری چندعاملی است و نمیتوان ایجاد آن را تنها به یک نوع غذا یا الگوی تغذیهای نسبت داد.
مصرف آب کافی نیز در کنار دریافت فیبر اهمیت دارد. فیبر بدون دریافت مایعات مناسب ممکن است در برخی افراد باعث افزایش نفخ یا ناراحتی گوارشی شود. بنابراین اصلاح تغذیه باید بهصورت متعادل و همراه با مصرف مناسب مایعات انجام شود.
برای افرادی که سابقه یبوست یا هموروئید دارند، افزایش تدریجی فیبر غذایی، مصرف میوه و سبزیجات و توجه به نظم دفع میتواند بخشی از اقدامات پیشگیرانه باشد.
آمار هموروئید در ایران در مقایسه با سایر کشورها
اگر بخواهیم درباره میزان شیوع هموروئید در ایران صحبت کنیم، مقایسه آمار کشورهای مختلف میتواند تصویر جالبی ارائه دهد. طبق متاآنالیز منتشرشده در سال ۲۰۲۵، شیوع نقطهای تجمیعی هموروئید در جهان حدود ۲۵.۹۲ درصد بوده است. در سطح منطقهای، آفریقا با حدود ۲۸.۰۷ درصد بالاترین برآورد را داشته و پس از آن منطقه آمریکا با ۲۶.۴۰ درصد و اروپا با ۲۶.۰۳ درصد قرار گرفتهاند.
در سطح کشورها نیز اختلاف قابل توجهی دیده شده است. در همان مطالعه، آلمان حدود ۵۳.۲۸ درصد، عراق ۵۱.۶۷ درصد و ایران ۴۵.۶۱ درصد گزارش شدهاند. در مقابل، کشورهایی مانند مالزی، کنیا و دانمارک برآوردهای پایینتری داشتهاند.
برای مشاهده جزئیات بیشتر درباره آمار ابتلا به هموروئید در کشورها باید توجه داشت که این ارقام مستقیماً قابل مقایسه با یکدیگر نیستند؛ زیرا نوع جمعیت مورد مطالعه، روش تشخیص، تعریف بیماری و شیوه ثبت موارد میتواند روی نتایج تأثیر بگذارد. حتی در همین متاآنالیز، روشهای تشخیصی تهاجمیتر نسبت به روشهای غیرتهاجمی، شیوع بالاتری را نشان دادهاند.
بنابراین نمیتوان صرفاً بر اساس یک عدد نتیجه گرفت که «ایران یکی از کشورهای دارای بیشترین میزان هموروئید در جهان است». آنچه میتوان با اطمینان بیشتری گفت این است که هموروئید یک بیماری شایع در ایران و سراسر جهان است و عوامل مختلفی در بروز آن نقش دارند.
چه افرادی بیشتر در معرض هموروئید هستند؟
برخی افراد به دلیل شرایط جسمی یا سبک زندگی، احتمال بیشتری برای ابتلا به بیماری هموروئید دارند. افزایش سن یکی از عوامل مرتبط با افزایش احتمال هموروئید است، زیرا با افزایش سن ممکن است بافتهای نگهدارنده عروق و ساختارهای ناحیه مقعد ضعیفتر شوند.
بارداری نیز از عوامل مهم دیگر است. افزایش فشار داخل شکم، تغییرات هورمونی و فشار رحم بر عروق لگنی میتواند احتمال بروز هموروئید را در دوران بارداری افزایش دهد. در متاآنالیز جهانی اخیر، شیوع هموروئید در زنان باردار حدود ۳۱.۰۱ درصد گزارش شده و بارداری با افزایش بیش از دو برابری احتمال بیماری در تحلیل عوامل خطر همراه بوده است.
اضافهوزن، دیابت، سابقه خانوادگی، یبوست و فشار خون بالا نیز در این پژوهش با افزایش احتمال ابتلا به هموروئید ارتباط داشتهاند. در میان این عوامل، سابقه خانوادگی قویترین ارتباط را نشان داده و یبوست نیز یکی از عوامل مهم بوده است.
در نتیجه، اگرچه سبک زندگی و عادات غذایی میتوانند در افزایش احتمال هموروئید نقش داشته باشند، نباید بیماری را صرفاً نتیجه یک عامل خاص دانست. عوامل ژنتیکی، سن، بارداری، وضعیت وزن، بیماریهای زمینهای و عادات دفع همگی میتوانند در ایجاد یا تشدید آن مؤثر باشند.
در نهایت، علت زیاد بودن بیماری هموروئید در ایران را باید در مجموعهای از عوامل جستوجو کرد، نه یک دلیل مشخص. شیوع یبوست، عادات غذایی، کمتحرکی، افزایش وزن و برخی عوامل فردی میتوانند در کنار یکدیگر احتمال بروز بیماری را افزایش دهند. از طرف دیگر، تفاوت در روشهای تشخیص و جمعآوری دادهها نیز باعث میشود آمار کشورهای مختلف بهسادگی قابل مقایسه نباشد.
با اصلاح عادات دفع، مصرف فیبر کافی، نوشیدن مایعات مناسب، فعالیت بدنی منظم و مراجعه به پزشک در صورت مشاهده خونریزی یا علائم مداوم، میتوان از تشدید بسیاری از مشکلات مرتبط با هموروئید جلوگیری کرد. مهمتر از همه اینکه خونریزی مقعدی نباید همیشه به هموروئید نسبت داده شود و در صورت تداوم یا تکرار، بررسی پزشکی برای مشخص شدن علت ضروری است.
نوشتن دیدگاه جدید